Web site เพื่อการเรียนการสอนรายวิชา ปฏิบัติการชีววิทยาของเซลล์

 

บทที่
ส่วนประกอบของเซลล์

 

เซลล์ ของสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวและหลายเซลล์ สามารถแบ่งได้ 2 ชนิดคือ


ชนิดโปรคาริโอตคือ
แบคทีเรีย และสาหร่ายสีน้ำเงินและยูคาริโอต เช่น พืช สัตว์ รา สาหร่าย โปรโตชัว

ส่วนประกอบพื้นฐานของเซลล์

ผนังเซลล์ ( Cell Wall ) เป็นส่วนประกอบชั้นนอกสุดของเซลล์พืช และเป็นส่วนที่ไม่มีชีวิต
ประกอบด้วยสารหลายชนิดเช่น เซลลูโลส,คิวติน,เพกติน ลิกนิน ,ซูเบอริน ผนังเซลล์มีลักษณะเป็นรูพรุน
ทำหน้าที่เสริมสร้างความแข็งแรงให้แก่เซลล์ ทำให้เซลล์
คงรูปร่างได้ ผนังเซลล์มีสมบัติยอมให้สารแทบทุกชนิด
ผ่านเข้าออกได้และมีเฉพาะในเซลล์พืชเท่านั้น

เยื่อหุ้มเซลล์ ( Cell membrane หรือ plasma membrane ) มีลักษณะเป็นเยื่อบางๆ
ประกอบด้วยสารไขมันและโปรตีน เยื่อหุ้มเซลล์มีรูเล็ก ๆ ทำให้สามารถจำกัดขนาดของโมเลกุลของสารที่
จะผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ ดังนั้นเยื่อหุ้มเซลล์จึงมีสมบัติเป็นเยื่อเลือกผ่าน หรือเซมิเพอเมียเบิลเมมเบรน
( Semipermeable membrane )

......

( Cell membrane หรือ plasma membrane )

เยื่อหุ้มเซลล์มีหน้าที่ ......

.1. ห่อหุ้มส่วนประกอบภายในเซลล์ให้คงรูป อยู่ได้
2. ควบคุมปริมาณและชนิดของสารที่ผ่านเข้าและออกจากเซลล์ทำให้
...ปริมาณของสารต่าง ๆ .ภายใน เซลล์พอเหมาะ
.3. เป็นตำแหน่งที่มีการติดต่อระหว่างเซลล์กับสิ่งแวดล้อมภายนอก

โปรโทพลาซึม (protoplasm ) คือส่วนที่อยู่ภายในเยื่อหุ้มเซลล์ทั้งหมด
ประกอบด้วยไซโทพลาซึมและนิวเคลียส

3.1 ไซโทพลาซึม ( Cytoplasm )
...มีลักษณะเป็นของเหลว ประกอบด้วยสารที่สำคัญปนอยู่คือ โปรตีน ไขมัน
....คาร์โบไฮเดรต และเกลือแร่ต่าง ๆ รวมทั้งของเสียที่เกิดไซโทพลาซึม
ศูนย์กลางการทำงานของเซลล์
...เกี่ยวกับเมตาโบลิซึม ทั้งกระบวนการสร้างและสลายอินทรียสาร

ไซโทพลาซึมประกอบด้วยส่วนประกอบภายในที่อาจเรียกว่าอวัยวะของเซลล์ ( organelle )

มีหน้าที่แตกต่างกันที่สำคัญได้แก่

...1. ร่างแหเอนโดพลาซึมหรือเอนโดพลาสมิกเรติคูลัม ( endoplasmic reticulum )
..มีทั้งชนิดเรียบและชนิดขรุขระ ทำหน้าที่ขนส่งสารภายในเซลล์
..2. ไรโบโซม ( ribosome ) เป็นแหล่งสังเคราะห์โปรตีน
...3. กอลจิคอมเพลกซ์ ( golgi complex หรือ golgi bodies หรือ golgi apparatus)
...เป็นที่สะสมโปรตีนเพื่อส่งออกนอกเซลล์
...4. ไมโทคอนเดรีย ( mitochondria ) มีหน้าที่เผาผลาญอาหารเพื่อสร้างพลังงานให้แก่เซลล์
..5. คลอโรพลาสต์ ( chloroplast ) พบเฉพาะในเซลล์พืช มีหน้าที่ดูดพลังงานแสงเพื่อใช้ใน
...กระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง ( กระบวนการสร้างอาหารของพืช )
...6. เซนตริโอ ( centriole ) พบเฉพาะในเซลล์สัตว์เท่านั้น มีหน้าที่เกี่ยวกับการแบ่งเซลล์
...7. ไลโซโซม ( lysosome ) เป็นหน่วยกำจัดของเสีย มีลักษณะเป็นถุงบรรจุน้ำย่อย
.... มีหน้าที่ย่อยสาร
....และสิ่งที่เซลล์ไม่ต้องการ8. แวคิวโอ ( vacuole ) มีขนาดใหญ่มากในเซลล์พืช ....................... .........................
เป็นที่สะสมสารต่างๆ
.. มีน้ำเป็นส่วนใหญ่ เรียกเซลล์แซพ ( cell sap ) มีเกลือ, น้ำตาลและสารเคมีอื่นๆ
..ละลายอยู่ภายใน

ไมโทคอนเดรีย ( mitochondria )

3.2. นิวเคลียส ( Nucleus )

นิวเคลียส มีลักษณะค่อนข้างกลม เป็นโครงสร้างของเซลล์ที่เห็นชัดอยู่ตรงกลางเซลล์
ทำหน้าที่เป็นศูนย์ควบคุม กิจกรรมต่างๆภายในเซลล์ถูกควบคุมโดยคำสั่งจากนิวเคลียส

มีส่วนประกอบคือ

1. เยื่อหุ้มนิวเคลียส ( nuclear membrane)
2. นิวคลีโอพลาซึม ( nucleoplasm ) คือส่วนที่อยู่ภายในเยื่อหุ้มนิวเคลียส ประกอบด้วย
- นิวคลิโอลัส ( Nucleolus ) เป็นแหล่งสังเคราะห์และรวบรวม
กรดไรโบนิวคลีอิค ( ribonucleic acid ) เรียกย่อว่า RNA ทำหน้าที่นำคำสั่งจากนิวเคลียส
ไปยังเซลล์ส่วนอื่นๆ และสร้างไรโบโซมเพื่อไปทำหน้าที่สังเคราะห์โปรตีน
- โครมาติน ( Chromatin ) คือร่างแหโครโมโซม

โครโมโซมประกอบด้วย DNA ( Deoxyribo nucleic acid ) หรือจีน ( Gene )
และโปรตีนหลายชนิด จีนเป็นตัวควบคุมการแสดงออกของลักษณะต่างๆในสิ่งมีชีวิตเป็นตัว
ถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม จากพ่อแม่ไปสู่ลูกหลาน

หน้าที่ของนิวเคลียส ZZ.....
.เป็นศูนย์กลางควบคุมการทำงานของเซลล
เป็นแหล่งสังเคราะห์ DNA และ RNA
ควบคุมการสังเคราะห์โปรตีนภายในเซลล
ควบคุมการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากบรรพบุรุษไปสู่ลูกหลาน


. นิวเคลียส ( Nucleus )

 

     

พัฒนาโดยนางสาว ผุสดี พรหมประสิทธิ์ เสนออาจารย์ ภาสกร เรืองรอง รายวิชาเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา355201
สงวนลิขสิทธิ์ โดยคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร พ.ศ.2547