บทที่5 ระบบขับถ่าย

 

 

 

ระบบขับถ่าย
ระบบขับถ่าย ทำหน้าที่ กำจัดของเสียที่เกิดจากเมตาโบลิซึมของเซลล์ ซึ่งจากการที่เซลล์ผลิตพลังงานในรูปของ ATP จากหายใจระดับเซลล์จะมีสารผลผลิตพลอยได้ (by-product) โดยทั่วไปคือคาร์บอนไดออกไซด์และน้ำ นอกจากนี้การสลายโมเลกุลของสารอาหารบางประเภทเพื่อเตรียมที่จะเข้าสู่การเปลี่ยนแปลงเพื่อผลิตพลังงานมีการปลดปล่อยหมู่ของสารเคมีออกมา เช่น ไนโตรเจน ซัลเฟอร์ และ ฟอสฟอรัส สารผลผลิตและหมู่ของสารเคมีเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นมาอย่างต่อเนื่องเป็นของเสียในเซลล์ (metabolic waste) ตามหลักของ concentration gradient เมื่อสารเหล่านี้มีความเข้มข้นมากขึ้นก็จะแพร่ผ่านเพื่อหุ้มเซลล์ออกมาสู่ extracellular fluid บทบาทหน้าที่ของระบบขับถ่ายคือจะต้องกำจัดสารของเสียเหล่านี้ออกไปจาก extracellular fluid ของร่างกาย

หน่วยกำจัดของเสียของร่างกาย
ร่างกายของเราต้องใช้พลังงานจึงจะทำงานได้เรียบร้อยเช่นเดียวกับโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่
ที่ต้องใช้น้ำมันเชื้อเพลิง แล้วเปลี่ยนให้เป็นพลังงานอาหารคือเชื้อเพลิงหลักของเรา มัน "เผาไหม้"
ในเซลล์ร่างกายเพื่อสร้างพลังงานเหมือนกับ โรงไฟฟ้าที่ร่างกายของเราก็ผลิตกากของเสียด้วย ของเสียเหล่านี้จำเป็นต้องขับออกไปเพื่อเราจะได้มีพลานามัยที่ดีมี กากของเสียแบบต่าง ๆ อยู่เช่น
เป็นแก๊ส ของเหลวของแข็ง ร่างกายของเรามีอวัยวะที่จะกำจัดมันได้หมด ซึ่งเรียกว่าอวัยวะ
เพื่อการขับถ่าย (ขับถ่ายเป็นคำที่ใช้บรรยายถึงวิธีที่ร่างกายของเรากำจัดกากของเสีย)
อวัยวะในการใช้ขับถ่ายของเรา คือ

ไต
. ทำหน้าที่ทั้งกำจัดของเสียและ osmoregulation โดยมีระบบไหลเวียนเลือดเข้ามาเกี่ยวข้อง อันที่จริงหน้าที่ในการกำจัดของเสียเป็นหน้าที่รองจาก osmoregulation ซึ่งช่วยรักษาปริมาณของ body fluid สัตว์มีกระดูกสันหลังทุกชนิดมีไต 1 คู่อยู่ทางด้าน dorsal ของร่างกาย
ระบบขับถ่ายของคน
ประกอบด้วยไต 2 ข้าง ท่อนำปัสสาวะ (ureter) กระเพาะปัสสาวะ (urinary bladder) และ ท่อปัสสาวะ (urethra) หน่วยทำงานของไต (functional unit) ที่แท้จริงคือหน่วยไต (nephron) เนฟรอนเป็นตัวอย่างการดัดแปลงโครงสร้างทางวิวัฒนาการของเนฟริเดียมนั่นเอง ของเสียในเลือดถูกกรองและรวบรวมเป็นปัสสาวะในไตแต่ละข้าง ก่อนที่จะส่งตามท่อไปรวบรวมที่กระเพาะปัสสาวะ และขับออกทาง urethra


วิธีทำงานของไต
ข้างในไตแต่ละข้างมี "ไตขนาดจิ๋ว" ที่เรียกว่าเนฟรอนอยู่ประมาณหนึ่งล้านหน่วย
มันมีหน้าที่สำคัญในการทำความสะอาดเลือด และตั้งอยู่ในส่วนของไตที่เรียกว่า ชั้นนอกของไต
ไตขนาดจิ๋วประกอบด้วยสองส่วนที่สำคัญ คือ หน่วยกรองและหลอดทิวบูล หน่วยกรอง นั้นตั้งอยู่ภายใน "ถ้วย"
ซึ่งเรียกว่าถุงหุ้มโบว์แมน ถุงหุ้มโบว์แมนและหน่วยกรองประกอบขึ้นเป็นตัวมาลปิเกียน ทิวบูลนั้นเป็นหลอดยาวที่เลี้ยวลดคดเคี้ยว
เราจะตามดูเลือดสักหยดหนึ่งที่เดินทางผ่านเข้ามาทางไตขนาดจิ๋วนี้สักหน่อยเลือดนั้นมาถึงหน่วยกรองหรือขดเส้นเลือดฝอย
ในหลอดเลือดเล็ก ๆ ขดเส้นเลือดฝอยนี้เป็นหลอดพิเศษที่ทำหน้าที่เหมือนเครื่องกรอง มันจะยอมให้ส่วนที่เป็นของเหลวในเลือดเท่านั้นที่จะผ่านไปในทิวบูล
ได้แล้วของเหลวนั้นก็ไหลผ่านทิวบูลเข้าไปในห่วงเฮนเล่ซึ่ง ยาวเหยียดตั้งแต่ชั้นนอกของไตไปถึงชั้นในของไตที่เรียกว่า เมดัลล่าของเหลวเกือบทั้งหมดจะถูกดูดซึมกลับอีกครั้งเข้าไปในกระแสเลือดผ่านหลอดเลือดฝอยหน่วยงานเหล่านี้ห่อหุ้ม
อยู่โดยรอบทิวบูลและห่วงเฮนเล่ มีเพียงกากและน้ำเท่านั้นที่เหลืออยู่ในทิวบูล หลอดทิวบูลที่เหยียดตรงซึ่งเป็นตัวรวบรวมจะพากากของเสียไปสู่กรวยไต




     

พัฒนาโดยนางสาวนิรันตี ชมภู่ เสนออาจารย์ ภาสกร เรืองรอง
รายวิชาเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา355201
สงวนลิขสิทธิ์ โดยคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร พ.ศ.2547

[กลับสู่หน้าหลัก]