บทที่3
ระบบหายใจ

 

 

 

ระบบหายใจ
การหายใจหมายถึงการนำเอาออกซิเจนไปสันดาปอาหารเพื่อสร้างพลังงานในรูปของ ATP เพื่อใช้ในกิจกรรมต่าง ๆ ในร่างกาย ดังนั้นสัตว์จำเป็นที่จะต้องมีการแลกเปลี่ยนก๊าซเพื่อนำออกซิเจนไปสู่เซลล์ให้เพียงพอต่อการเกิดการหายใจระดับเซลล์รวมทั้งต้องมีการลำเลียงคาร์บอนไดออกไซด์ออกไปขับทิ้ง

การแลกเปลี่ยนแก๊ส
การหายใจ คือ ระบบการระบายอากาศของร่างกายกล้ามเนื้อที่ทรวงอกและกะบังลมทำให้
หน้าอกขยาย เพื่ออากาศจะได้เข้าไปในปอด
การหายใจนั้นเป็นปฏิบัติการอัตโนมัติซึ่งมีขึ้นเป็นสองจังหวะ
ระหว่างที่การหายใจอยู่ ในจังหวะแรก กล้ามเนื้อหน้าอกขยายจนเกิดสุญญากาศขึ้น อากาศจึงไหลเข้ามาทางจมูกหรือปากผ่านลำคอลงไปถึงหลอดคอ
แล้วเลยลงไปหลอดลมเล็ก ภายในปอด ระยะการหายใจเข้านั้นตามมาด้วยการ
หายใจออก ปอดจะยุบตัวลงในขณะที่กล้ามเนื้อหน้าอกผ่อนคลายแล้วผลักดันอากาศออกมา


แปรคาร์บอนไดออกไซด์ ให้เป็นออกซิเจน
กิ่งก้านสาขาที่เล็กที่สุดของหลอดลมเล็กสิ้นสุดลงในถุงลมฝอย ซึ่งเป็นถุงลม
สีชมพูเล็ก ๆ ดูคล้ายฟองน้ำ มีอยู่ประมาณ300ล้านถุงการแลกเปลี่ยนแก๊สเกิด
ขึ้นบนพื้นที่อันกว้างใหญ่ ของถุงลมเหล่านี้ถุงลมแต่ละถุง ล้อมรอบไป
ด้วยหลอดเลือดเล็ก ๆ เรียกว่าเส้นเลือดฝอยหลอดเลือดเหล่านี้ช่วยให้ออกซิเจน
ผ่านเข้าไปในเลือดโดยง่าย เพื่อแจกจ่ายไปทั่วร่างกาย และคาร์บอนไดออกไซด์
ก็ถูกกำจัดออกมาจากเลือด ที่วิ่งสวนทางผ่านถุงลมฝอยเหล่านี้


การขนส่งคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือด
คาร์บอนไดออกไซด์มีการขนส่งในเลือด 3 รูปแบบคือ
1. ละลายอยู่ในรูปของก๊าซ ซึ่งมีอยู่ราว 7%
2. จับอยู่กับฮีโมโกลบิน ประมาณ 23%
3. อยู่ในรูปของอิออน (ไบคาร์บอเนตอิออน, HCO3-) ประมาณ 70%
โดยเมื่อคาร์บอนไดออกไซด์แพร่ออกจากเนื้อเยื่อหรือเซลล์แล้วจะเข้าสู่เม็ดเลือดแดงเป็นส่วนใหญ่ (ประมาณ 90%) แล้วถูกจับโดยฮีโมโกลบินบ้างเป็นบางส่วน ที่เหลือจะรวมกับน้ำในเซลล์เม็ดเลือดแดงเป็นกรดคาร์บอนิคโดยอาศัยเอนไซม์ carbonic anhydrase เป็นคะตะลิสต์ หลังจากนั้นจะแตกตัวเป็น HCO3- และ H+ ซึ่ง H+ จะเข้าจับกับฮีโมโกลบินอีกจึงทำให้ความเป็นกรดลดลง การที่ปฏิกิริยาการเกิดกรดคาร์บอนิคและการแตกตัวเป็นไบคาร์บอเนตอิออนและไฮโดรเจนอิออนเป็นปฏิกิริยาผันกลับได้ (reversible reaction) จึงเป็นอีกวิธีหนึ่งที่ช่วยในการปรับสมดุล pH ของเลือด ส่วน HCO3- จะออกจากเม็ดเลือดแดงสูพลาสมาและถูกลำเลียงไปในกระแสเลือด เมื่อถึงปอด HCO3- จะเข้าสู่เม็ดเลือดแดงอีกครั้งและรวมตัวกับ H+ (ซึ่งปลดปล่อยมาจากฮีโมโกลบิน) กลายเป็นน้ำกับ CO2 CO2 ก็จะออกจากเม็ดเลือดแดงเข้าสู่อัลวีโอลัส (ตามหลักของการแพร่ เพราะค่าความดันย่อยของ CO2 ในเม็ดเลือดแดงสูงกว่าในอัลวีโอลัส)



     

พัฒนาโดยนางสาวนิรันตี ชมภู่ เสนออาจารย์ ภาสกร เรืองรอง
รายวิชาเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา355201
สงวนลิขสิทธิ์ โดยคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร พ.ศ.2547

[กลับสู่หน้าหลัก]