บทที่ 1 ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมาย 

 

ความหมายของกฎหมาย
 
             คือ ข้อกำหนดที่เป็นกฎเกณฑ์แบบแผน(norm) ความประพฤติในสังคม มีผลบังคับใช้ทั่วไปกับบุคคลทุกคน

กฎเกณฑ์ประเภทอื่นในสังคม
              
               ปทัสถานทางสังคม หรือ บรรทัดฐานทางสังคม (Social Norms)
          - วิถีประชาหรือวิถีชาวบ้าน
           - จารีตหรือกฎศีลธรรม
           - กฎหมาย

ลักษณะของกฎหมาย
         
          1.ต้องมีลักษณะเป็นกฎเกณฑ์
          2.ต้องกำหนดความประพฤติของบุคคล
          3.ต้องมีสภาพบังคับ
          4.ต้องมีกระบวนการที่แน่นอน
                             

        ความสำคัญของกฎหมาย

บ่อเกิดและวิวัฒนาการของกฎหมาย

        
              แนวคิดทางกฎหมาย
      - สำนักกฎหมายธรรมชาติ (Natural Law School)
      - สำนักกฎหมายบ้านเมือง (Legal Positivism)
      - สำนักกฎหมายประวัติศาสตร์ (Historical School)

1)สำนักกฎหมายธรรมชาติ (Natural Law School)
    
       *กฎหมายเป็นส่วนหนึ่งของกฎเกณฑ์จักรวาล ซึ่งเกิดขึ้นเองโดยธรรมชาติ
Aristotle “กฎหมายธรรมชาติคือเหตุผลที่ปราศจากกิเลสตัณหา”
Cicero “กฎหมายธรรมชาติคือเหตุผลที่ถูกต้องและมีคุณค่าเหนือกว่ากฎหมายที่มนุษย์บัญญัติขึ้น”
       
       *กฎหมายธรรมชาติถูกอ้างว่าเกิดจากความประสงค์ของพระผู้เป็นเจ้า
St. Thojnas Aquinas “กฎหมายเป็นบัญชาของเหตุผลเพื่อความดีงามร่วมกัน กฎหมายของมนุษย์จะไม่มีค่าเป็นกฎหมายหากขัดต่อกฎหมายธรรมชาติ”
     
       *กฎหมายธรรมชาติเกิดจากความรู้สึกผิดชอบชั่วดีในตัวของมนุษย์เอง
John Locke “มนุษย์มีธรรมชาติที่ดี มีเหตุผลจึงเข้าใจกฎหมายธรรมชาติ”
Montesquieu “กฎหมายคือเหตุผลของมนุษย์ หลักประกันแห่งสิทธิ เสรีภาพอยู่ที่หลักการแบ่งแยกอำนาจ”

2)สำนักกฎหมายบ้านเมือง (Legal Positivism)
     

       *กฎหมายเป็นเจตจำนงหรืออำนาจของรัฏฐาธิปัตย์ ไม่อยู่ภายใต้กฎหมายธรรมชาติและไม่อาจโต้แย้งถึงความดี-ชั่ว ยุติธรรม-อยุติธรรม
Jean Bodin “คุณลักษณะของอำนาจอธิปไตย คืออำนาจนิติบัญญัติ ซึ่งแสดงออกว่าองค์การนั้นเป็นรัฐหรือไม่”
John Austin “กฎหมายคือคำสั่งของรัฏฐาธิปัตย์”
     
         กฎหมายตามสำนักกฎหมายบ้านเมืองต้องมีลักษณะ ดังนี้
1.กฎหมายเป็นคำสั่งของรัฏฐาธิปัตย์
2.กฎหมายเป็นเรื่องเจตจำนงของมนุษย์

3)สำนักกฎหมายประวัติศาสตร์ (Historical School)
     

          *กฎหมายโดยแท้จริง ไม่ใช่ผู้มีอำนาจเขียนขึ้นตามความพอใจ แต่เป็นผลผลิตจากสังคมที่มีรากเหง้าหยั่งลึกในประวัติศาสตร์แต่ละชาติ จนกลายเป็นจิตวิญญาณของประชาชนในแต่ละชาติ
Savigny “แก่นของกฎหมาย คือจิตวิญญาณประชาชาติ”
     
           กฎหมายตามสำนักประวัติศาสตร์ต้องมีลักษณะ ดังนี้
1.กฎหมายเป็นสิ่งที่ถูกค้นพบ ไม่ใช่สิ่งที่ถูกสร้างขึ้น
2.กฎหมายไม่ใช่สิ่งที่สมบูรณ์และไม่เป็นสากล

     วิวัฒนาการของกฎหมาย 3 ยุค

1.กฎหมายชาวบ้าน
2.กฎหมายนักกฎหมาย
3.กฎหมายเทคนิค
         
           ศีลธรรม               ความสามารถในการจำได้ หมายรู้
                                      ความสามารถในการเทียบเคียงความรู้สึกของมนุษย์
         
           จารีตประเพณี           ศีลธรรมที่มีการปฏิบัติซ้ำๆเป็นเวลานาน จนกลายเป็นกฎเกณฑ์ของสังคม
         
           กฎหมายประเพณี           มีการประพฤติสม่ำเสมอ
                                                  รู้สึกสำนึกว่าต้องทำ หากไม่ทำจะเป็นความผิด
         
ลักษณะของกฎหมายเทคนิค


1.มีการบัญญัติขึ้นทันทีเพื่อวัตถุประสงค์ทางเทคนิคบางประการ
2.ไม่มีเหตุผลในทางศีลธรรม

ระบบกฎหมาย

        
         ระบบ Civil Law
         ระบบ Common Law

1.ทัศนคติต่อกฎหมายลายลักษณ์อักษร
          ระบบ Civil Law                   กฎหมายทั่วไป
          ระบบ Common Law             กฎหมายยกเว้น
2.ทัศนคติต่อคำพิพากษา
          ระบบ Civil Law                   ไม่ใช่บ่อเกิดของกฎหมาย
          ระบบ Common Law             บ่อเกิดกฎหมาย
3.ทัศนคติต่อจารีตประเพณีและศีลธรรม
          ระบบ Civil Law                   สิ่งซึ่งประกอบซึ่งกันและกัน
          ระบบ Common Law             คนละเรื่อง
4.การใช้และตีความกฎหมายลายลักษณ์อักษร
          ระบบ Civil Law                   เหตุผลหรือเทียบเคียง
          ระบบ Common Law            ตีความตามตัวอักษร
5.วิธีบัญญัติกฎหมายลายลักษณ์อักษร
          ระบบ Civil Law                   เขียนกว้างๆและมีบททั่วไป
          ระบบ Common Law            เขียนละเอียดมาก
6.วิธีการศึกษากฎหมาย
          ระบบ Civil Law                   ทฤษฎีและหลักกฎหมาย
          ระบบ Common Law            คำพิพากษา
7.การแบ่งแยกประเภทของกฎหมาย
          ระบบ Civil Law                   มหาชนกับเอกชน
          ระบบ Common Law            ไม่แบ่งแยก
8.การจัดองค์กรทางกฎหมาย
          ระบบ Civil Law                    ระบบศาลคู่
          ระบบ Common Law             ระบบศาลเดี่ยว
9.ระบบวิธีพิจารณาความ
          ระบบ Civil Law                    ระบบไต่สวน
          ระบบ Common Law             ระบบกล่าวหา

BAKE   NEXT